Ngày 22/01/1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết với 9 chương 23 điều. Nhưng với âm mưu phá hoại Hiệp định Paris, chính quyền Việt Nam Cộng hòa ra sức phát triển quân đội, xây dựng các binh chủng… mở các chiến dịch “tràn ngập lãnh thổ”, thực hiện kế hoạch “bình định đặc biệt” nhằm tiêu diệt cách mạng miền Nam. Như vậy, mặc dù Hiệp định Paris đã được ký kết nhưng trên thực tế chiến tranh vẫn tiếp tục ở miền Nam. Do vậy, Đảng ta xác định: “Trong khi địch dùng hành động quân sự đánh ta, ta vẫn cần phải chủ động tiến công địch, kết hợp đấu tranh quân sự với đấu tranh chính trị và pháp lý”. Tháng 10 năm 1973, Hội nghị Trung ương Đảng lần 21 khóa III, Đảng ta khẳng định “trong bất kỳ tình huống nào, con đường cách mạng miền Nam vẫn là con đường bạo lực cách mạng; phương châm chiến lược cách mạng miền Nam vẫn là chiến lược tiến công”².

Ngân hàng Quốc gia Việt Nam trước ngày giải phóng. Ảnh tư liệu

Tháng 10 năm 1974, tỉnh Hà Tĩnh thành lập 1 đơn vị mới trực thuộc Công an vũ trang Hà Tĩnh với 34 chiến sĩ tuổi đời còn rất trẻ, do ông Đặng Hồng Minh làm Đoàn trưởng, ông Hoàng Minh Duyệt (quê ở xã Nam Phúc Thăng, huyện Cẩm Xuyên cũ) làm Đoàn phó, ông Bùi Bá Lân làm Chính trị viên. Sau khi thành lập đơn vị huấn luyện và bồi dưỡng ở D15 Chương Mỹ - Hà Tây (nay là Chương Mỹ - Hà Nội).

Tháng 12 năm 1974, sau một thời gian huấn luyện ở Chương Mỹ, đơn vị C.282Q³ được lệnh gấp rút hành quân vào chiến trường miền Nam. Sáng 30/4/1975, từ Trung ương Cục miền Nam (Tây Ninh cũ), Đoàn C.282Q nhận lệnh tiến quân về Sài Gòn.

Chiều tối ngày tối 30/4, cùng với các cán bộ Ban Kinh tài, Trung ương Cục miền Nam, đoàn C.282Q về tập kết tại Trường Kỹ thuật Cao Thắng. Khi tiếp cận các phòng, một số chiến sỹ phát hiện có khoảng 20 người đang trốn ở dưới giường và trong phòng vệ sinh. Họ là những người dân ngoại tỉnh, chạy vào trường tìm nơi trốn “Việt Cộng” vì sợ “Việt Cộng tắm máu trả thù” như lời tuyên truyền của địch. Trước tình cảnh những người dân tội nghiệp vừa đói vừa sợ hãi, các chiến sỹ đoàn C.282Q đã giải thích tuyên truyền chính sách 7 điểm của Chính phủ cách mạng lâm thời, trấn an người dân, chia lương khô, đồ uống cho họ. Từ đây người dân hiểu hơn về những chiến sĩ trẻ quê ở miền Bắc.

Khoảng 5h30 ngày 1/5/1975, Đoàn C.282Q cùng với cán bộ Ban Kinh tài, Trung ương Cục Miền Nam được lệnh triển khai tiếp quản hệ thống Ngân hàng Quốc gia Việt Nam ở số 17 Bến Chương Dương từ tay một số bảo vệ và cảnh sát của chế độ cũ. Các cán bộ tiếp quản khẩn trương chiếm lĩnh và kiểm soát và bảo vệ tầng 1 đến tầng 3 để một số cán bộ ngân hàng của ta vào tiếp quản. Trong không khí ngờ vực, sợ hãi ban đầu của nhân viên chế độ cũ, chiến sĩ Đoàn C.282Q phải vận động thuyết phục để họ cộng tác với cách mạng. Sau đó đơn vị phối hợp với cán bộ ngân hàng tiến hành kiểm đếm số lượng tiền, vàng, bạc trong kho để báo cáo với cấp trên.

Cán bộ và chiến sĩ tập trung cao độ, đói không dám ăn, mệt không dám nghỉ. Sau khi bàn giao ngân hàng cho đơn vị khác, Tiểu đội của Đặng Tài Ô tiếp tục được giao nhiệm vụ bảo vệ Căn cứ kho vận Thủ Đức. Đây là kho lương thực, thực phẩm khổng lồ, có thể nuôi sống toàn bộ số lính Mỹ và quân đội Sài Gòn trong vòng 3 năm. Dưới sự chỉ huy của đồng chí Đặng Tài Ô, trong suốt thời gian tiếp quản, kho vận đảm bảo an toàn tuyệt đối, không mất một cân đường, hộp sữa.

Khoảng 8 giờ ngày 1/5/1975, tại Ngân hàng Quốc gia, ông Lữ Minh Châu (sau này là Tổng Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam giai đoạn 1986 - 1989) thay mặt Ủy ban Quân quản Sài Gòn công bố trước những người có mặt tại đó, gồm các lãnh đạo Ngân hàng Quốc gia và hầu hết lãnh đạo các ngân hàng thương mại của Sài Gòn - Gia Định về việc tiếp nhận hệ thống ngân hàng của chính quyền Sài Gòn. Ngay sau đó, 3 cán bộ chỉ huy Đoàn C282.Q cùng đại diện Ủy ban Quân quản Sài Gòn, nhân viên Ngân hàng Quốc gia đã kiểm kê, niêm phong toàn bộ tài sản đang lưu giữ tại Ngân hàng để chuyển giao cho Ủy ban Quân quản.

Vào thời điểm đó, tại hầm chứa của Ngân hàng Quốc gia còn 1.234 thỏi vàng (khoảng hơn 16 tấn); 493 đồng tiền cổ bằng vàng; 18.049 đồng tiền bằng bạc. Những ngày sau đó, cán bộ chỉ huy Đoàn C282.Q tiếp tục kiểm kê, niêm phong tại Ngân hàng Quốc gia một lượng tiền mặt trị giá hàng tỷ đồng tiền của chính quyền Việt Nam Cộng hòa, trong đó tại kho lưu trữ còn 125 tỷ đồng tiền Việt Nam Cộng hòa chưa được phát hành (loại mới in, chuẩn bị cho việc đổi tiền).

Sau khi kiểm kê, toàn bộ tài sản, cơ sở vật chất của Ngân hàng Quốc gia và hệ thống ngân hàng thương mại khu vực Sài Gòn - Gia Định được giao cho Đoàn C282.Q tiếp quản, bảo vệ. Ngoài Việt Nam Thương tín của Ngân hàng Quốc gia, các chiến sỹ đoàn C.282Q chia nhau bảo vệ mục tiêu là các ngân hàng lớn như: Ngân hàng Nông nghiệp, Ngân hàng Giao thông, Ngân hàng Đại Á và một số chi nhánh khác của Ngân hàng Quốc gia.

Như vậy, Đoàn C.282Q thuộc Công an vũ trang Hà Tĩnh được thành lập trong giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước và chỉ tồn tại trên một năm với đa số là chiến sĩ còn rất trẻ nhưng đã được tin tưởng giao nhiệm vụ tiếp quản hệ thống ngân hàng của chính quyền Sài Gòn. Đoàn C.282Q đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Việc tiếp quản thành công hệ thống Ngân hàng Quốc gia Việt Nam sau khi chính quyền Việt Nam cộng hòa sụp đổ có một ý nghĩa vô cùng quan trọng. Chỉ một tuần sau giải phóng, về cơ bản các ngân hàng tại Sài Gòn đã trở lại hoạt động bình thường, điều này giúp ổn định đời sống của người dân cũng như đưa nền kinh tế đất nước dần đi vào quỹ đạo.

Nhân kỷ niệm ngày truyền thống Lực lượng Công an Nhân dân Việt Nam (19/8), nhắc lại lịch sử Đoàn C.282Q càng làm vẻ vang thêm truyền thống ngành Công an Việt Nam nói chung, Công an tỉnh Hà Tĩnh nói riêng.

M.X.Q

_____________

(1) Bài viết dựa theo tư liệu do ông Hoàng Minh Duyệt cung cấp. Ông Hoàng Minh Duyệt sau chuyển về Bộ Tư lệnh Vũ trang Miền, nay là cơ quan thường trực Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng Việt Nam.

(2) Viện Sử học, Lịch sử Việt Nam, Tập 13, Từ năm 1965 đến năm 1975, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2017, tr.465.

(3) Ngoài ông Đặng Hồng Minh, Bùi Bá Lân, Hoàng Minh Duyệt thì Đoàn C.282Q còn có một số chiến sĩ như: Quách Văn Dũng, Nguyễn Ánh Tuyết, Bùi Văn Công, Nguyễn Văn Quynh, Nguyễn Văn Cường, Nguyễn Văn Cận, Nguyễn Xuân Hồng, Nguyễn Xuân Dũng, Trần Đăng Hà, Nguyễn Văn Hồ, Trần Văn Sửu, Nguyễn Tá Bằng, Đặng Tài Ô, Nguyễn Văn Việt, Nguyễn Kim Vinh…